İlginizi Çekebilir
  1. Ana Sayfa
  2. Gelişim Psikolojisi
  3. Çocuk Gelişimi Kuramları ve Örnekleri
Trendlerdeki Yazı

Çocuk Gelişimi Kuramları ve Örnekleri


Çocuk gelişimi teorileri, çocukların çocukluk dönemi boyunca nasıl değiştiğini ve büyüdüğünü açıklamaya odaklanır. Bu teoriler, sosyal, duygusal ve bilişsel gelişim dahil olmak üzere çeşitli gelişim yönlerine odaklanır.

İnsani gelişme çalışması, zengin ve çeşitli bir konudur. Hepimiz gelişim konusunda kişisel deneyime sahibiz, ancak bazen insanların nasıl ve niçin büyüdüklerini, öğrendiklerini ve nasıl davrandıklarını anlamak zor.

Çocuklar neden belirli şekillerde davranıyor? Davranışları yaşlarına, aile ilişkilerine veya mizaçlarına bağlı mı? Gelişim psikologları, bu tür soruları yanıtlamak ve yaşam boyunca meydana gelen davranışları anlamak, açıklamak ve tahmin etmek için çaba gösterirler.

İnsan gelişimini anlamak için, insan gelişiminin çeşitli yönlerini açıklamak için birkaç farklı çocuk gelişimi teorisi ortaya çıkmıştır.

Çocuk Gelişimi Kuramlarının Arka Planı

Gelişim kuramları, insan büyümesi ve öğrenmesi hakkında düşünmek için bir çerçeve sağlar. Fakat neden gelişmeyi inceliyoruz? Psikolojik gelişim teorilerinden ne öğrenebiliriz? İnsan düşüncesi ve davranışını neyin motive ettiğini merak ettiyseniz, bu teorileri anlamak bireylere ve topluma yararlı bir görüş sağlayabilir.

Çocuk Gelişimi Anlayışımız Yıllar İçinde Nasıl Değişmiştir?

Doğumdan yetişkinliğe kadar olan çocuk gelişimi, insanlık tarihi boyunca büyük ölçüde göz ardı edildi. Çocuklar genellikle sadece yetişkinlerin küçük versiyonları olarak görülüyordu ve bilişsel yetenekler, dil kullanımı ve çocukluk ve ergenlik döneminde meydana gelen fiziksel gelişimdeki pek çok ilerlemeye pek dikkat edilmiyordu.

Çocuk gelişimi alanındaki ilgi nihayet 20. yüzyılın başlarında ortaya çıkmaya başladı, ancak anormal davranışlara odaklanma eğilimindeydi. Sonunda araştırmacılar, tipik çocuk gelişimi ve gelişim üzerindeki etkileri de dahil olmak üzere diğer konularla daha fazla ilgilenmeye başladı.

Çocuk Gelişimini Çalışmak, Gerçekleşen Değişiklikleri Anlamamıza Nasıl İzin Verir?

Çocukların nasıl büyüdüklerini, öğrendiklerini ve değiştiğini incelemek neden önemlidir? Çocuk gelişimi anlayışı esastır, çünkü çocukların doğumdan ve erken yetişkinliğe kadar geçen bilişsel, duygusal, fiziksel, sosyal ve eğitimsel gelişmeyi tam anlamıyla takdir etmemize izin verir.

Temel çocuk gelişimi teorilerinin bazıları büyük teoriler olarak bilinir; Sık sık bir aşama yaklaşımı kullanarak, gelişimin her yönünü tanımlamaya çalışırlar. Diğerleri mini teorileri olarak bilinir; bunun yerine, bilişsel veya sosyal büyüme gibi gelişimin sadece sınırlı bir yönüne odaklanırlar.

Başlıca Çocuk Gelişimi Kuramları

Aşağıdakiler, kuramcılar ve araştırmacılar tarafından önerilen birçok çocuk gelişimi teorisinden sadece birkaçıdır. Daha yeni teoriler çocukların gelişim aşamalarını ana hatlarıyla belirtir ve bu büyüme kilometre taşlarının meydana geldiği tipik yaşları tanımlar.

Freud’un Psikoseksüel Gelişim Kuramı

Psikanalitik teori Sigmund Freud’un eseriyle ortaya çıktı. Freud, akıl hastalıkları çeken hastalarla yaptığı klinik çalışmaları sayesinde, çocukluk deneyimlerinin ve bilinçdışı arzuların davranışı etkilediğine inanmaya başladı.

Freud’a göre, bu aşamaların her birinde meydana gelen çatışmalar kişilik ve davranış üzerinde yaşam boyu etki yapabilir.

Freud, en iyi bilinen büyük çocuk gelişimi teorilerinden birini önerdi. Freud’un psikoseksüel teorisine göre, çocuk gelişimi vücudun farklı zevk alanlarına odaklanan bir dizi aşamada gerçekleşir. Her aşamada, çocuk gelişim sürecinde önemli rol oynayan çatışmalarla karşılaşır.

Teorisi, libido enerjisinin belirli aşamalardaki farklı erojen bölgelere odaklandığını öne sürdü. Bir aşamada ilerlemede başarısızlık, Freud’un yetişkin davranışlarını etkileyebileceğine inandığı gelişim aşamasında bir sabitleme ile sonuçlanabilir.

Peki, çocuklar her aşamayı tamamladıklarında ne olur? Ve bir çocuk gelişiminde belirli bir nokta sırasında zayıf yaparsa ne sonuçlanabilir? Her aşamayı başarıyla tamamlamak, sağlıklı bir yetişkin kişiliğinin gelişmesine yol açar. Belirli bir aşamadaki çatışmaları çözememek, yetişkin davranışını etkileyebilecek olan tespitlerle sonuçlanabilir.

Diğer bazı çocuk gelişimi teorileri, kişiliğin tüm yaşam boyunca değişmeye ve büyümeye devam ettiğini gösterirken, Freud, gelişimi şekillendirmede en büyük rolü oynayan ilk deneyimler olduğuna inanıyordu. Freud’a göre, kişilik beş yaşına kadar büyük oranda taştan oluşuyor.

Erikson’un Psikososyal Gelişim Kuramı

Psikanalitik teori, yirminci yüzyılın ilk yarısında çok etkili bir kuvvettir. Freud’dan ilham alan ve etkilenenler, Freud’un fikirlerini geliştirmeye ve kendi teorilerini geliştirmeye devam etti. Bu neo-Freudyenler arasında, Erik Erikson’un fikirleri belki de en iyi bilinen haline geldi.

Erikson’un sekiz aşamalı psikososyal gelişim teorisi, sosyal etkileşim ve gelişimin farklı aşamalarında ortaya çıkan çatışmalara odaklanarak yaşam boyunca büyümeyi ve değişimi anlatıyor.

Erikson’un psikososyal gelişim teorisi Freud’unkiyle bazı benzerlikler paylaşsa da, birçok açıdan çarpıcı biçimde farklı. Erikson, gelişimde itici bir güç olarak cinsel ilgiye odaklanmak yerine, sosyal etkileşimin ve deneyimin belirleyici rol oynadığına inanıyordu.

Sekiz aşamalı insani gelişme teorisi bu süreci bebeklikten ölüme kadar tanımladı. Her aşamada insanlar daha sonra işleyen ve daha fazla büyümeyi etkileyen gelişimsel bir çatışma ile karşı karşıya kalırlar.

Diğer pek çok gelişim teorisinin aksine, Erik Erikson’un psikososyal teorisi tüm yaşam boyu gelişmeye odaklanır. Her aşamada, çocuklar ve yetişkinler büyük bir dönüm noktası görevi gören gelişimsel bir krizle karşı karşıya kalmaktadır. Her aşamadaki zorlukları başarıyla yönetmek, ömür boyu süren psikolojik bir erdemin ortaya çıkmasına neden olur.

Davranışçı Çocuk Gelişimi Kuramları

Yirminci yüzyılın ilk yarısında, davranışçılık olarak bilinen yeni bir düşünce okulu, psikoloji içinde baskın bir güç haline geldi. Davranışçılar psikolojinin yalnızca bilimsel bir disiplin haline gelmek için yalnızca gözlemlenebilir ve ölçülebilir davranışlara odaklanması gerektiğine inanıyordu.

Davranış perspektifine göre, tüm insan davranışları çevresel etkiler açısından tanımlanabilir. John B. Watson ve BF Skinner gibi bazı davranışçılar, öğrenmenin yalnızca birleşme ve güçlendirme süreçleriyle gerçekleştiğini vurguladı.

Çocuk gelişimi davranışsal kuramları, çevresel etkileşimin davranışı nasıl etkilediğine odaklanır ve John B. Watson, Ivan Pavlov ve BF Skinner gibi teorisyenlerin teorilerine dayanır. Bu teoriler sadece gözlemlenebilir davranışlarla ilgilidir. Gelişimin, ödüllere, cezalara, teşviklere ve pekiştirmelere bir tepki olduğu düşünülmektedir.

Bu teori, diğer çocuk gelişimi teorilerinden oldukça farklıdır çünkü içsel düşüncelere veya hislere önem vermez. Bunun yerine, sadece kim olduğumuzu nasıl deneyimlediğimize odaklanır.

Gelişime bu yaklaşımdan ortaya çıkan iki önemli öğrenme türü, klasik şartlandırma ve işlemsel şartlandırmadır. Klasik şartlandırma, doğal olarak oluşan bir uyaranı önceden nötr bir uyaranla eşleştirerek öğrenmeyi içerir. Operatör koşullandırma davranışlarını değiştirmek için takviye ve ceza kullanır.

Piaget’in Bilişsel Gelişim Kuramı

Bilişsel teori, bir kişinin düşünce süreçlerinin gelişimi ile ilgilidir. Ayrıca, bu düşünce süreçlerinin dünyayı nasıl anladığımızı ve etkileşime girdiğimizi nasıl etkilediğine de bakar. Piaget şu anda açık görünen bir fikir önerdi, ancak çocuk gelişimi hakkında nasıl düşündüğümüzü devrimcileştirdi: Çocuklar yetişkinlerden farklı düşünüyor .

Teorisyen Jean Piaget, bilişsel gelişim için en etkili teorilerden birini önerdi. Bilişsel teorisi, düşünce süreçlerinin ve zihinsel durumların gelişimini tanımlamayı ve açıklamayı amaçlamaktadır. Bu düşünce süreçlerinin dünyayı anlama ve etkileşim biçimimizi nasıl etkilediğine de bakar.

Piaget daha sonra çocukların entelektüel gelişim basamaklarını ve sıralamasını açıklamak için bilişsel gelişim teorisi önerdi.

  • Sensorimotor Aşaması: Bebeğin dünya hakkındaki bilgilerinin duyusal algıları ve motor aktiviteleriyle sınırlı olduğu, doğum ile iki yaş arasındaki bir süre. Davranışlar duyusal uyaranların neden olduğu basit motor tepkileriyle sınırlıdır.
  • Preoperasyon Aşaması: Bir çocuğun dili kullanmayı öğrendiği 2 ila 6 yaşları arasındaki bir süre. Bu aşamada çocuklar henüz somut mantığı anlamadılar, bilgiyi zihinsel olarak manipüle edemiyorlar ve başkalarının bakış açılarını alamıyorlar.
  • Somut Operasyonel Aşama: Çocukların zihinsel operasyonları daha iyi anlayabilmeleri için 7-11 yaş arası bir dönem. Çocuklar somut olaylar hakkında mantıklı düşünmeye başlarlar, ancak soyut veya varsayımsal kavramları anlamada zorluk çekerler.
  • Resmi Operasyonel Aşama: İnsanların soyut kavramlar hakkında düşünme yeteneğini geliştirdikleri, 12 yaşından yetişkinliğe kadar olan bir dönem. Mantıksal düşünce, tümdengelimli akıl yürütme ve sistematik planlama gibi beceriler de bu aşamada ortaya çıkar.

Bowlby’nin Ek Teorisi

Çocukların sosyal gelişimi ile ilgili çok fazla araştırma var. John Bowbly, en eski sosyal gelişim teorilerinden birini önerdi. Bowlby, bakım verenlerle erken ilişkilerin çocuk gelişiminde büyük bir rol oynadığına ve yaşam boyunca sosyal ilişkileri etkilemeye devam ettiğine inanıyordu.

Bowlby’nin bağlanma kuramı, çocukların bağ kurma yönünde doğuştan bir ihtiyaçla doğduklarını önerdi. Bu tür bağlamalar çocuğun bakım ve koruma almasını sağlayarak hayatta kalmaya yardım eder. Sadece bu değil, bu ekler açık davranışsal ve motivasyonel kalıplarla karakterize edilir. Başka bir deyişle, hem çocuklar hem de bakıcılar yakınlığı sağlamak için tasarlanmış davranışlarda bulunurlar. Çocuklar, araştırma için güvenli bir sığınak ve güvenli bir üs sağlayan bakıcılarına yakın ve bağlı kalmak için gayret gösterirler.

Araştırmacılar aynı zamanda Bowlby’nin orijinal çalışmasıyla genişledi ve çok sayıda farklı bağlanma stilinin olduğunu öne sürdüler. Tutarlı destek ve bakım alan çocukların güvenli bir bağlanma stili geliştirmesi daha olasıdır; daha az güvenilir bakım alanların ise kararsız, önleyici ya da düzensiz bir tarz geliştirmeleri mümkündür.

Bandura’nın Sosyal Öğrenme Kuramı

Sosyal öğrenme teorisi psikolog Albert Bandura’nın çalışmalarına dayanmaktadır. Bandura, koşullandırma ve güçlendirme sürecinin tüm insan öğrenmesini yeterince açıklayamadığına inanıyordu. Örneğin, şartlandırma işlemi klasik şartlandırma veya işlemsel şartlandırma ile güçlendirilmeyen öğrenilmiş davranışları nasıl açıklayabilir?

Sosyal öğrenme teorisine göre, davranışlar gözlem ve modelleme yoluyla da öğrenilebilir. Ebeveynler ve akranlar dahil, başkalarının eylemlerini gözlemleyerek, çocuklar yeni beceriler geliştirir ve yeni bilgiler edinir.

Bandura’nın çocuk gelişimi teorisi, gözlemin öğrenmede kritik bir rol oynadığını öne sürüyor, ancak bu gözlemin mutlaka canlı bir model izlemek şeklinde olması gerekmiyor. Bunun yerine, insanlar bir davranışın nasıl gerçekleştirileceğine ilişkin sözlü talimatları dinleyerek ya da gerçek veya kurgusal karakterlerin kitaplarda veya filmlerde davranışları gösterdiğini gözlemleyerek öğrenebilirler.

Vygotsky’nin Sosyokültürel Teorisi

Lev Vygotsky adlı başka bir psikolog, özellikle eğitim alanında çok etkili hale gelen seminal bir öğrenme teorisi önerdi. Piaget gibi, Vygotsky de çocukların aktif olarak ve uygulamalı deneyimlerle öğrendiklerine inanıyordu. Sosyokültürel teorisi aynı zamanda ebeveynlerin, bakıcıların, akranların ve genel olarak kültürün daha üst düzey işlevler geliştirmekten sorumlu olduğunu ileri sürmüştür.

Vygotsky’nin görüşüne göre, öğrenme doğal olarak sosyal bir süreçtir. Başkalarıyla etkileşime girerek öğrenme, bireyin dünyayı anlama anlayışına entegre olur. Bu çocuk gelişimi teorisi, bir kişinin yardımla neler yapabileceği ile kendi başına ne yapabileceği arasındaki boşluk olan proksimal gelişim bölgesi kavramını da ortaya koydu. Daha bilgili başkalarının da yardımıyla, insanların yeteneklerini ve anlayış kapsamını kademeli olarak öğrenip yükseltebilmesidir.

Eniyi Düşünce’den Bir Kelime

Görebileceğiniz gibi, psikolojinin en iyi bilinen düşünürleri, çocuk gelişiminin farklı yönlerini keşfetmeye ve açıklamaya yardımcı olacak teoriler geliştirmiştir. Tüm bu teorilerin tümü bugün tam olarak kabul edilmese de, hepsinin çocuk gelişimi anlayışımız üzerinde önemli bir etkisi vardı. Günümüzde çağdaş psikologlar, çocukların nasıl büyüdüklerini, davrandıklarını ve düşündüklerini anlamak için sıklıkla çeşitli teori ve bakış açıları çizerler.

Bu teoriler, çocuk gelişimi hakkında farklı düşünme yöntemlerinden sadece birkaçı temsil eder. Gerçekte, çocukların çocukluk dönemi boyunca nasıl değiştiklerini ve büyüdüklerini tam olarak anlamak, fiziksel ve psikolojik büyümeyi etkileyen birçok farklı faktöre bakmayı gerektirir. Genler, çevre ve bu iki kuvvet arasındaki etkileşimler çocukların zihinsel olarak fiziksel olduğu kadar fiziksel olarak da büyüdüğünü belirler.


Yorum Yap

    Yorum Yap